Algengar spurningar.

Hlaupara hné eða „Runners knee“ eru algeng einkenni hjá fólki á öllum aldri sem stunda hlaup að einhverju leyti. Einkenni lýsa sér sem verkir og óþægindi hliðlægt á læri og niður á hnélið. Algengast er að hlauparinn finni alltaf fyrir einkennum á ákveðnum tímapunkti, t.d. eftir 25 mínútur, og oftast er um að ræða skerandi verk sem veldur því að hlauparinn verður að stoppa. Ástæður einkenna skapast oftast vegna vöðvastyttingar í hliðlægum lærvöðva sem heitir M. Tractus iliotibialis — stuttur vöðvi sem liggur frá fremra horni mjaðmagrindar og niður á hliðlægan lærlegg, þar sem sinabreiða tekur við niður á hné. Meðferð byggist upp á að „brjóta upp vítahringinn“ og sjúkraþjálfarar hjá Klíník hafa sérþekkingu á meðhöndlun „Runners knee“.

Hryggþófaröskun er heiti yfir sjúkdómseinkenni sem má rekja til hryggþófa sem liggur á milli tveggja aðliggjandi hryggjarliða. Hryggþófa hefur oft verið lýst sem „dempara“ milli hryggjarliða, en í raun dreifir hann álaginu jafnt á liðfleti hryggjarliða. Hryggþófinn er eins og „laukur“ að lögun og innst er blautur kjarni. Oft byrja einkenni sem vöðvastífleiki í baki þegar rifa er kominn í hryggþófann, oftast innan frá og út í ysta lag, og þá bungar innihaldið út í aðliggjandi vefi (protrusion). Það fer eftir staðsetningu, magni og stærð rifunnar hversu svæsin einkenni og batahorfur verða. Það kallast brjósklos (prolaps) þegar innihald hryggþófans lekur alveg út og ertir aðliggjandi vefi. Hryggþófaröskun er algeng hjá fólki á aldrinum 20–40 ára og oft eru það karlmenn með þröngan mænugang sem lýsa verri einkennum.

Fjöldi fólks á öllum aldri hefur verki í framanverðum hnélið (anterior knee pain). Helstu þættir sem skapa einkenni eru röng líkamsstaða eða skekkjur í ganglimum, stífleiki í mjúkvefjum ganglima, vöðvamisræmi milli vöðvahópa á mjaðmagrindarsvæði og ganglimum, og ýmiskonar þjálfunaraðferðir. Tími hjá sjúkraþjálfara getur skipt sköpum til að meta og greina vandamálið og leggja upp meðferðaráætlun til að minnka einkenni.

Það sem skiptir mestu máli er að hreyfa hálsinn að sársaukamörkum nokkrum sinnum yfir daginn og hvílast á milli. Bólgueyðandi lyf geta hjálpað. Ekki gera athafnir sem auka verkina. Heitir eða kaldir bakstrar geta minnkað einkenni. Réttast er að hafa samband við sjúkraþjálfara — frekari leiðbeiningar veita sjúkraþjálfarar hjá Klíník Sjúkraþjálfun. Ef réttum fyrirmælum er fylgt má oftast ná bata innan þriggja sólarhringa.

Rannsóknir telja helstu orsakir hálsrígs vera vegna óæskilegs álags, t.d. að sofa með nýtt höfuðlag eða nýjar/breyttar vinnu- og legustellingar. Orsökin er oftast frá vöðvakerfinu og/eða hálsliðum. Oftast er um að ræða „læsingu“ milli tveggja smáliða í hálshrygg þar sem liðpoki sem klæðir viðkomandi liðbil er klemmdur. Vöðvastífleiki í aðlægum vöðvum getur verið frumorsök eða afleiðing hálsrígs.

Þursabit eða Skessuskot eru heiti sem notuð eru um bráðaverki í lendarhrygg (lumbago acuta). Oftast er um að ræða einkenni vegna hryggþófaröskunar eða frá smáliðum (fascett joint). Hryggþófar sem verða fyrir röskun bunga út og valda þrýstingi á taugarætur og aðliggjandi vefi sem gefa einkenni — forstig brjósklos (protrusion, annulus intact). Ef útbungun er aukin og rof verður á hryggþófa þá er talað um brjósklos (prolaps, annulus not intact) og þá eru einkenni oftast svæsnari. Ef einkenni koma hins vegar frá smáliðum er það oftast vegna þess að liðfletir liggja ekki í réttu plani og talað er um „læsingar“ á milli smáliða, þar sem liðpoki er klemmdur og hindrar eðlilegar hreyfingar í lendarhrygg.

Verkir gegna hlutverki í varnakerfi líkamans og eru að öllu jöfnu „óvirkir“ við venjulegar aðstæður. Verkir eru boð um ákveðið ástand þar sem líkaminn þarfnast úrlausnar. Nýlegum verkjum þarf að veita athygli. Verkir geta orðið viðvarandi (krónískir) ef ekkert er gert í málunum og geta orðið óþolandi og stjórnað lífi manna. Verkir minnka eða hverfa í flestum tilfellum þegar jafnvægi er komið á líkama og sál — og eru ein algengasta ástæða fyrir heimsóknum til sjúkraþjálfara.

„Frosin öxl“ kallast það ástand þegar hreyfingar axlarliðar eru skertar í margar áttir. Oft fylgja óbærilegir verkir í kjölfarið sem geta haft áhrif á bæði svefn og daglegt líf. Ástæður fyrir „frosinni öxl“ eru margþættar en sumar rannsóknir benda til þess að triggerpunktar í vöðvum axlarliðar skapi ástandið, en algengasta útskýringin er að samgróningar í liðpoka axlarliðar séu orsakavaldurinn.

Sjúkrameðferð þar sem m.a. handbrögða- og liðlosunaraðferðir eru notaðar sem meðferðarform tekur í flestum tilfellum nokkra mánuði upp í eitt til tvö ár (verstu tilfelli). Ef meðferð hjá sjúkraþjálfara dugar ekki þá er gripið til aðgerðar á axlarlið sem bæklunarskurðlæknir framkvæmir í flestum tilfellum.

Sú axlarhreyfing sem í flestum tilfellum verður fyrst skert er útsnúningur (lateral rotation), síðan fráfærsla (abduction) og innsnúningur (medial rotation). Það eru undantekningar á þessari reglu — enginn einstaklingur er eins.

Í fyrstu skiptir mestu máli að fara eftir leiðbeiningum sjúkraþjálfarans sem hefur sérþekkingu á hreyfi- og stoðkerfinu. Eftir nákvæmt mat og greiningu á vandamálinu eru skamm- og langtímamarkmið ákveðin. Það fer eftir því hversu svæsin einkenni eru hvernig framhaldið verður. Ein af þeim æfingum sem sjúkraþjálfarinn leggur mikla áherslu á í upphafi er að ná aftur inn útsnúningi axlarliðar. Frekari upplýsingar veita sjúkraþjálfarar hjá Klíník.